Bi Demli Çay: Civan Sözkesen ile İkinci Şans ve Dijital Gelecek

Merhaba "Bi Demli Çay" izleyicileri! Bu haftaki bölümümüzde, girişimci ve lider Civan Sözkesen'i ağırladık. Denizli'nin köklü bir ailesinden gelen Civan Bey, lise yıllarından itibaren sosyal girişimcilik ruhunu benimsemiş, Sabancı Üniversitesi'nde Üretim Sistemleri ve Endüstri Mühendisliği eğitimi almış ve hayatının dönüm noktasında aile şirketlerinin dümenine geçerek büyük bir başarı hikayesine imza atmış bir isim. Kendisiyle hem bu zorlu ama ilham veren yolculuğunu hem de dijital dünyadaki yeni nesil girişimlerini konuştuk. Keyifli okumalar!

Girişimcilik Ruhunun İlk Kıvılcımları ve Dönüm Noktası

Bi Demli Çay: Civan Bey, hoş geldiniz. Sizi yakından tanıyoruz ancak izleyicilerimize kendinizden bahseder misiniz?

Civan Sözkesen: Hoş bulduk Esat. Denizli doğumlu olmama rağmen ilkokul beşten itibaren İzmir'de eğitimime devam ettim. Üç kardeş olarak İzmir'e gittik ve ailemiz işlerinden ötürü Denizli'deydi. O yaşta, anne babadan uzak kendi ayaklarımızın üzerinde durabilmek, okula gidip gelebilmek ve kendi irademizle kararlar alabilmek bizim için çok farklı bir deneyim oldu. İzmir Amerikan Koleji'nden mezun olduktan sonra Sabancı Üniversitesi'nde Endüstri Mühendisliği eğitimi aldım.

Lise ve üniversitede oldukça aktiftim. Lisedeyken genç başarı kulübünün başkanlığını yaptım, okulda atkı üretip satmıştık, güzel de bir gelir elde etmiştik. Ticaret liseden geliyor diyebiliriz. Üniversitede de bu aktifliğim devam etti. O dönemde "CEO'larla Çay Sohbetleri" adında bir program başlatmıştık, ben de kuruluş ekibinde yer aldım ve uzun bir süre başkanlığını yaptım. Bu program sayesinde on bir farklı ülkede 500'den fazla CEO, patron ve liderle oturup çay içip onların hayat hikayelerini ve iş modellerini dinleme şansım oldu. Bu, zihinsel donanım olarak beni çok geliştirdi ve dünya çapında bir network kazanmama sebep oldu.

Üniversite üçüncü sınıftayken hayatım yön değiştirdi. Rahmetli babamın vefat haberini öğrendiğimizde, kız kardeşim üniversite sınavlarına hazırlanıyor, abim Londra'da çalışıyordu. Hem üniversitede okuyup hem de işleri takip etmek, sürekli İstanbul'dan Denizli'ye gidip gelmek o dönemde benim için oldukça yoğun bir programdı. Şirket iflas erteleme halindeydi, bu zaten başlı başına bir travma. Üstüne bir de babamın vefatı... Babam benim için bir idoldü, çok hayranlık duyduğum, enerji olarak beslendiğim bir insandı. Bu durum, beklenmedik bir anda, biz çok genç yaşlardayken büyük bir travma yarattı. Ben 21, kız kardeşim 18, abim 24 yaşındaydı.

2009'da şirketi devraldığımızda kendi kendimize söz verdik: Babamızın kanını yerde bırakmayacağız ve tüm borçları sonuna kadar ödeyeceğiz. Ve iyi ki de öyle yapmışsınız, bu çok kıymetli.

Bi Demli Çay: Rahmetli babanız Denizli için renkli, çok saygın bir kişilikti. Firmanız da tüm Türkiye'de bilinen köklü bir isimdi. Bu süreçte sizin için en büyük motivasyon ne oldu?

Civan Sözkesen: Babamın o renkli kişiliğinin yanında çok onurlu ve gururlu olması, çok saygın bir kişi olmasıydı. Hem o saygınlığı devam ettirmek hem de ailenin sermayesi olan güveni devam ettirmek adına tüm borçları üzerimize devraldık ve iflas erteleme sürecine biz de aile olarak dahil olduk. Aklımızdan yüzde bir bile şirketi kapatmak, borçları ödememek geçmedi. Tek hedefimiz vardı: Yüzde yüz biz bu işin altından kalkacağız ve bunu yapacağımıza gerçekten inanıyorduk, biliyorduk.

"Aklımızdan yüzde bir bile şirketi kapatmak, borçları ödememek geçmedi. Tek hedefimiz vardı: Yüzde yüz biz bu işin altından kalkacağız ve bunu yapacağımıza gerçekten inanıyorduk, biliyorduk."

Bizim oradaki en büyük şansımız çalışanlarımızdı. Her zaman aile gibi olduk onlarla. Şirkete ilk geldiğimizde, Holding yapısı içinde farklı sektörler vardı. Bir SWOT analizi yaptık. Hangi alanlarda güçlüyüz, zayıfız, fırsatlar ve tehditler neler diye baktık. Boyahane alanında Türkiye'nin en iyi fabrika tesislerinden birine sahiptik. Böylece, tüm dış kaynaklarımızı ayırıp, tüm odağımızı ve kaynaklarımızı boyahaneye verme kararı aldık.

Bu dönemde ilginç şeyler de yaptık. Örneğin, CEO sohbetlerinden Rahmi Koç ile tanışıklığımız vardı. Hemen kendisine bir e-posta attım. "Babamız vefat etti, şirket iflas ertelemede, bu borçları ödeyeceğiz ama deneyim anlamında sizlerden fikir almak istiyoruz" diye belirttim. Sağ olsun, genel müdürümüz Tema ile birlikte çok verimli bir toplantı yaptık. Oradan aldığımız heyecanla Türkiye'deki birçok önemli iş insanıyla bir araya geldik: Koç, Ferit Şahenk, Tuncay Özilhan, Hüsnü Özyeğin gibi. Onlarla kurtarma planımızı değerlendirdik. Sadece boyahanede kalmamız hiç kolay olmadı ama bu kararları alırken onların da fikirlerini aldık.

Network'ün Gücü ve Takım Çalışması

Bi Demli Çay: Bu tarz insanlarla tanışıp bir araya gelmek çok kıymetli. Peki, bu süreçte network'ün ve takım çalışmasının rolü neydi?

Civan Sözkesen: Gerçekten çok kıymetliydi ve ilişkilerimizi hala devam ettiriyoruz. Çünkü artık 21. yüzyılda network giderek daha da fazla önem kazanıyor. Kimi tanıdığınız gerçekten de iş hayatında çok önemli. Çünkü dünyadaki hemen hemen tüm sorunlar veyahut çözümler, ikili ilişkilerle geliyor. Network gerçekten çok önemli. Ama bizim network'ten öte, dediğim gibi en değerli varlığımız çalışanlarımızdı. Gerçekten bir takım halinde ilerledik. Takım olmak çok önemli. Bir kürdan düşünün, tek başına kırabilirsiniz ama beş kürdanı bir araya getirdiğinizde kıramazsınız. Aile olarak bir bütün olduğunuzda ve tüm çalışanlarınızla da bir aile olarak bütün olduğunuzda yenilmez oluyorsunuz. Biz bunu başardık. Çalışanlarımızın çoğu çok deneyimli, yarısından fazlası 30 yıldır bizlerle beraber. Onlar bize çok şey öğretti, iş dünyasını çalışanlarımızdan öğrendik diyebiliriz.

Özellikle genel müdürümüz başta olmak üzere, bize ticari anlamda ve sanayicilik anlamında çok katkı sağladılar. İşi işin içinden öğrenerek başladık ve çok hızlı bir zamanda borç ödememizi yapmaya başladık. 2014 yılına geldiğimizde de Türkiye'de iflas ertelemeden çıkan sayılı şirketlerden biri olduk. Çünkü genelde ya isim değişikliği oluyor ya şirket değişikliği. Biz aynı isimde, ak faizin faizini ödeyerek, dışarıdan bir ortak almadan, dışarıdan bir fon almadan bunu çalışarak, alın teriyle ödeyebilmek gerçekten büyük bir zorluktu ve biz bunu başardık. Sonraki yıllarda da fabrikayı renovasyon yatırımlarıyla sıfır bir tesis haline getirdik. Tüm kazançlarımızı yeniledik, makinelerimizi yeniledik, dijitale yatırım yaptık ve bugün güneş enerjisi yatırımımızı da tamamlayarak elimizde pek bir borcu olmayan, finansal olarak çok güçlü, yenilenmiş, sıfır bir tesis haline dönüştürdük.

Dijitalleşme ve Genç Girişimciliğin Gücü

Bi Demli Çay: Tebrik ederim. Geçtiğimiz on sene sizin için inanılmaz bir deneyim olmalı. Şimdi de bu deneyiminizi dijital alanlarda, girişimcilikte kullanıyorsunuz. Hatta birçok girişimciye destekleriniz var, değil mi?

Civan Sözkesen: Dünya artık değişiyor. Bugün Türkiye'nin en büyük şirketlerine baktığımız zaman, son 15 yılda mobil dünyayla beraber ortaya çıkmış teknoloji şirketleri. Hepsi Burada, Trendyol, Yemek Sepeti, Peak Games gibi oyun şirketleri, Insider gibi... Aslında baktığımız zaman artık Türkiye'nin yeni büyüyen, geleceğe yön veren şirketleri hep teknoloji şirketleri. Dünya çapında da en büyük şirketler teknoloji şirketleri. Bu şirketler 15-20 yıl önce çıkmış şirketler, 50-100 yıllık şirketler değiller.

Bi Demli Çay: Evet, çünkü sınırları yok, değil mi?

Civan Sözkesen: Aynen öyle. Sınırları yok. Bugün ben Amerika'daki bir firmanın herhangi bir yazılımını 1 dolar bile olsa tak diye satın alabiliyorum. Bu bir güzellik. Çünkü büyüme modelleri bunu destekliyor. Geleneksel sektörlerde, sanayide sermayeniz kadar büyüyebilirsiniz. Yatırım yaptıkça sermayeyi ortaya koydukça işinizi, cironuzu ve karlarınızı artırabilirsiniz. Fakat yazılım dünyasında, dijital dünyada, aynı sermaye oranını koruyarak, bilgi ve geliştireceğiniz iş modeliyle cironuzu katlayabilirsiniz. Dünyada şu anda ilk defa ilginç bir durum yaşanıyor. Bugüne kadar sermaye hep el değiştirdi ama hep bir sektörden bir sektöre el değiştirirken, bugün ilk defa sermaye orta yaşlıdan gence doğru el değiştiriyor.

"Bugün ilk defa sermaye orta yaşlıdan gence doğru el değiştiriyor. Bu Türkiye için büyük bir avantaj. Neden? Türkiye'nin bugünkü yaş ortalaması 33 ve 33 milyon insan gücü var şu anda çalışan... inanılmaz bir genç nüfusa sahibiz."

Bu Türkiye için büyük bir avantaj. Neden? Türkiye'nin bugünkü yaş ortalaması 33 ve 33 milyon insan gücü var şu anda çalışan. 80 milyonluk nüfusla 33 milyon insan iş gücünde ve bu 33 milyon insanın da ortalama yaşı 33. İnanılmaz bir genç nüfusa sahibiz ve yeni nesil teknolojilere, keza blockchain örneğini vereyim, yatkınlık ve kripto kullanımında Türkiye Avrupa'da birinci, dünyada ilk beşte. Başka bir örnek vereyim, oyun sektöründe mobil oyun sektöründe dünyada ilk ona giriyoruz. Dolayısıyla bu açılardan baktığımız zaman bizim en büyük zenginliğimiz Türkiye olarak genç nüfusumuz ve teknolojiye yatkınlığımız.

Bi Demli Çay: Dijital mecralara olan yatkınlığımız ve doğru yönlendirme…

Civan Sözkesen: Kesinlikle, takibi ve bunların doğru yönlendirilerek aslında biraz daha teşvik edilmesi gerekiyor. Psikolojik bir savaş. Siz içeride kazanamadığınız bir savaşı dışarıda kazanmanız çok zor, mümkün değil. Öyle olduğu için sadece hani eğer sizin iç tarafınızda ilgili kısım uğramışsa, disiplinli olmanız, çok çalışmanız ya da işte bir takım fedakarlıklarda bulunmanız başarı için yeterli olamayabiliyor. Önemli olan bu tarafta önce savaşı kazanmak. Yüzde yüz inanmanız, hayalinizi canlandırmanız ve ona çok yüksek bir enerji vermeniz. O heyecan, enerji sizi belli noktadan belli noktaya götürüyor. Bunu kaçırmamak lazım. İçerideki savaşı kaçırdığınız zaman bu sefer dışarıdaki savaşta çok daha hızlı mağlup oluyorsunuz. Korku ve stres dolu bir insan ne kadar dijital dünyada fırsatlarla dolu bir ortamın içerisinde olursa olsun, bir şey görebilmesi mümkün olabilir mi? Bir fırsatı görebilmeniz için öncelikle sizin bu tarafta huzurlu ve dingin olmanız lazım. Burayı sağladıktan sonra dışarıda fırsatları görüp hayallerinizi gerçekleştirmek için yola çıkmaya başlayabiliyorsunuz.

GEN Türkiye ve Geleceğe Yönelik Tavsiyeler

Bi Demli Çay: Hikayeniz anlat anlat bitmez ama biraz da güncel yaşamda yaptıklarınızla alakalı bir şeyler sormak istiyorum. GEN Türkiye diye çok ciddi ve önemli bir projeniz var, biraz bundan bahsedebilir misiniz?

Civan Sözkesen: Tabii ki. Dünyaya baktığımız zaman dijitalleşme çok hızlı büyüyor ve ilerliyor. Dünyaya katkısı 100 trilyon dolar olacak. Bu rakam geçen hafta TÜSİAD'ın eylem planında açıklandı ve Türkiye'nin buradan almak istediği rakam 600 milyar dolar. Bu konuda da dijital alanda yeni girişimlerin kurulması ve var olan işletmelerin de dijitale ayak uydurması büyük bir kritik arz ediyor. Dolayısıyla bizler de üç sene önce Habitat Derneği olarak GEN Türkiye'nin kurulmasına vesile olduk. Ben kuruluşundan beri iki dönemdir yönetim kurulu üyesiyim. GEN Türkiye'nin başkanlığını Yemek Sepeti'nin kurucusu Nevzat Aydın yapıyor. Ali Sabancı gibi, Gülden Yılmaz gibi çok önemli iş insanları olmakla beraber, TÜSİAD gibi, Türk Konfet gibi, Kagider gibi önemli kurumların da temsilcileri GEN Türkiye'de yer alıyor. Uluslararası şirketler de bulunuyor. Google gibi, Facebook gibi önemli şirketlerin ülke direktörleri de yine GEN Türkiye yönetim kurulu arasında. Gen Türkiye'de Türkiye'de hem girişimciliği hem de dijitalleşmenin önemini anlatmak, farkındalık uyandırmak ve bu konuda yeni iş fırsatları yaratmak istiyoruz. Keza Denizli'de de tam bir sene önce Ekim ayında GEN Kampüs'ün Türkiye'de ilk defa Denizli'de açılmasına vesile olmuştuk. Hatta aile olarak da rahmetli babamın ismini vermiştik, sponsor olmuştuk. Nuri Sözkesen GEN Kampüs, Denizli'de açılmıştı. GEN Türkiye'nin bir parçası olarak yaptığımız tabii işler de dijitalleşme ve şu anda oyun ekosisteminde de üç tane farklı, çok güzel ürün geliştirdik ve yakın zamanda da onların duyurularını yapacağız.

Bi Demli Çay: Anladığım kadarıyla Türkiye için ciddi bir proje. İnşallah burada da o bahsettiğiniz rakamları Türkiye'ye kazandırarak iş insanlarına yeni alanlar yaratırsınız diye umuyorum. Civan Bey, yavaş yavaş programın sonuna geliyoruz. Sizden ilham alabilecekleri veya tavsiye niteliğinde paylaşmak isteyeceğiniz şeyler varsa sözü size bırakmak istiyorum.

Civan Sözkesen: Öncelikle bir insanı en çok ileriye götüren de geriye götüren de yine insan. Harvard Üniversitesi 25 yıllık bir araştırma yapıyor ve dünyadaki başarılı insanları analiz ediyorlar. Başarının belki de en önemli sırrının, sizin iletişimde olduğunuz ilk beş insan grubundan geldiğini söylüyorlar. Dolayısıyla siz ne kadar kendinizden daha iyi insanlarla beraber olursanız, sizi ileriye götürecek, size enerji veren, sizi pozitifte tutan, siz aslında kendi geleceğinizi o şekilde yaratmış oluyorsunuz. O anlamda bence en önemli şey kimlerle beraber olduğunuz.

İkincisi, hani bir söz vardır ya: "Armudun pişip ağzına düşmesi". Armudun pişip ağzına düşmesini istiyorsan, armut ağacının altında olmak lazım. Siz armut ağacının altında değilseniz, ağzınızı açık bekleyin, o armut sizin ağzınıza pişmiş şekilde gelmiyor. O yüzden hangi sektörde iş yapacaksanız o sektörün armut ağaçlarını doğru bir şekilde belirleyip orada sizin bulunmanız, network yapmanız, oradaki doğru insanlarla tanışmanız çok önemli ve kıymetli.

Üçüncüsü, masaların hileli olduğunu düşünüyorlar. Mutlaka benim bir noktaya gelmem için şöyle bir torpile ihtiyacım var diye düşünüyorlar. Halbuki değil. Biz bunu aile olarak Funika'da ispatladık, gösterdik. Aslında insanlar dürüst bir şekilde, iyi insan kalarak da çalışarak da belli bir noktaya, belli bir başarıya elde edebiliyorlar, gelebiliyorlar. Bu çok önemli.

Dördüncüsü tabii ki her şey enerji. Sizin enerjiniz düştüğünde korku, stres, huzursuzluk her şey başlayabiliyor. Ama bir şeyleri yapmak için çok yüksek enerjiye ihtiyaç var ve insanlar da yüksek enerjili ve kararlı insanları seviyorlar. O yüzden yüksek enerjili olmanız ve kararlı olmak gerçekten de çok önemli olduğunu düşünüyorum. Siz yüksek enerjili olduğunuz zaman, hayalinizi canlandırdığınız zaman, doğru armut ağaçlarının altında olduğunuz zaman ve sizi ileriye götürecek doğru insanlarla beraber yola çıktığınız zaman, yani iyi bir takım kurduğunuz zaman, o zaman zaten başarı kendiliğinden kaçınılmaz olarak geliyor.

"Armudun pişip ağzına düşmesini istiyorsan, armut ağacının altında olmak lazım. Siz armut ağacının altında değilseniz, ağzınızı açık bekleyin, o armut sizin ağzınıza pişmiş şekilde gelmiyor."

Benim her zaman Atatürk'ün de çok sevdiğim bir lafı var: Sordukları zaman kendisine nasıl Cumhuriyeti başardınız diye, 'Önce hayal ettim, sonra hayalimin önündeki engelleri tespit ettim, engelleri ortadan kaldırdığım zaman hayalim kendiliğinden gerçekleşti' demişti. O yüzden bir sorunla karşılaştığımız zaman da, aslında o sorunu yaratan on sorun gözükse de temelinde bir iki sorun oluyor. Siz temeldeki bir iki engeli kaldırdığınız zaman zaten hayaller kendiliğinden de gerçekleşebiliyor. O anlamda da hani hep bu bakış açısıyla, iç psikolojimizi güçlü tutarak biz bugüne kadar aile olarak ilerledik ve bundan sonraki girişimlerimizde de hep bu kıstaslara çok önem veriyoruz ve bu şekilde ilerliyoruz.

Bi Demli Çay: Civan Bey, çok teşekkür ederiz. Başta ben olmak üzere, programı izleyenlerin bu yayından, sizin hayat hikayeniz ve tavsiyelerinizden faydalanacağına şüphem yok. Programımıza katıldığınız için çok teşekkür ediyorum. İnşallah gelecekte başka programlarımızda tekrar görüşmek üzere.

Civan Sözkesen: Tabii ki, ben çok memnun oldum. Çok keyif aldım, davetiniz için de çok teşekkür ederim.

Bi Demli Çay: Rica ederiz, çok sağ olun. Sizlerle beraber olmak çok keyifliydi. Çok teşekkürler. Evet sevgili izleyiciler, bir programımızın daha sonuna geldik. Gelecek bölümlerde yeni konuklarımız ve yeni hikayelerle karşınızda olacağız. Bizi takip edin.

Bölümü izlemek için